1. PODSTAWY PRAWNE, CEL I ZAKRES OPRACOWANIA PLANU

1.1. PODSTAWY I UWARUNKOWANIA PRAWNE OPRACOWANIA PLANU

19 lipca 1999 r. Sejmik Województwa Pomorskiego podjął uchwałę nr 108/XI/99 w sprawie przystąpienia do opracowania planu zagospodarowania przestrzennego województwa pomorskiego, zobowiązując Zarząd Województwa do przygotowania projektu planu. Podstawą prawną podjęcia powyższej uchwały były:

• ustawa z dnia 5 marca 1998 r. o samorządzie województwa (j.t. Dz.U. z 2001 r., nr 142, poz. 1590, z późn. zm.)
• ustawa z dnia 7 lipca 1994 roku o zagospodarowaniu przestrzennym (j.t. Dz.U. z 1999 r. nr 15, poz. 139, z późn. zm.).

Plan sporządzono w dostosowaniu do obowiązujących przepisów prawa, zwłaszcza regulujących sprawy treści materialnej i procedur kształtowania przestrzeni. Szczególne uwarunkowania prawne wynikają z niektórych regulacji prawnych, zwłaszcza z porozumień międzynarodowych, przepisów prawa materialnego, przepisów prawa miejscowego stanowionego przez wojewodę - odnoszących się do strategicznych elementów przestrzeni. Wykaz podstawowych wykorzystanych przepisów prawa zawiera aneks 3. zamieszczony w części końcowej opracowania.

1.2. CEL I WYMAGANY ZAKRES TREŚCI OPRACOWANIA

Regionalna wspólnota samorządowa jest podmiotem gospodarowania w wydzielonej części przestrzeni państwa i jest w określonym stopniu odpowiedzialna za kształtowanie warunków rozwoju w tej przestrzeni. To gospodarowanie i kształtowanie odbywa się wedle prawnie przewidzianych reguł. W art. 11.1. ustawy o samorządzie województwa zapisano, że samorząd województwa określa strategię rozwoju województwa, uwzględniającą w szczególności następujące cele:

1. pielęgnowanie polskości oraz rozwój i kształtowanie świadomości narodowej, obywatelskiej i kulturowej mieszkańców, a także pielęgnowanie i rozwijanie tożsamości lokalnej
2. pobudzanie aktywności gospodarczej
3. podnoszenie poziomu konkurencyjności i innowacyjności gospodarki województwa
4. zachowanie wartości środowiska kulturowego i przyrodniczego przy uwzględnieniu potrzeb przyszłych pokoleń
5. kształtowanie i utrzymanie ładu przestrzennego.

Na prowadzoną przez samorząd województwa politykę rozwoju województwa składają się m.in. racjonalne korzystanie z zasobów przyrody oraz kształtowanie środowiska naturalnego, zgodnie z zasadą zrównoważonego rozwoju, promocja walorów i możliwości rozwojowych województwa.

Samorząd województwa wykonuje zadania o charakterze wojewódzkim określone ustawami, w szczególności w zakresie: (...) zagospodarowania przestrzennego, ochrony środowiska, gospodarki wodnej - w tym ochrony przeciwpowodziowej.

Jedną z ustaw precyzujących zadania samorządu województwa jest ustawa z 7 lipca 1994 r. o zagospodarowaniu przestrzennym (t.j. Dz.U. z 1999 r. nr 15, poz. 139 z późn. zm.). Stanowi ona m.in., że:

• Kształtowanie i prowadzenie polityki przestrzennej w województwie, w tym uchwalanie strategii rozwoju województwa i planu zagospodarowania przestrzennego województwa oraz koordynacja ponadlokalnych programów zagospodarowania przestrzennego, należy do zadań samorządu województwa (art. 4, ust. 2)
• Zarząd gminy sporządza studium [uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gminy - przyp. FP], uwzględniając ustalenia strategii rozwoju województwa zawarte w planie zagospodarowania przestrzennego województwa (art. 6, ust. 2)
• W ustaleniach miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego uwzględnia się (...) zadania samorządowe, o których mowa w rozdziale 5a (art. 9, ust. 2).
  Rozdział 5a tej ustawy zatytułowany jest Kształtowanie i realizacja polityki przestrzennej województwa. Zapisano tam m.in., że:
• W celu określenia uwarunkowań i kierunków polityki przestrzennej organy samorządu województwa prowadzą analizy i studia oraz opracowują koncepcje i sporządzają programy, odnoszące się do obszarów i zagadnień - odpowiednio do potrzeb i celów podejmowanych prac (art. 54a, ust. 1)
• Sejmik województwa uchwala strategię rozwoju województwa określającą uwarunkowania, cele i kierunki rozwoju województwa (art. 54b, ust. 1)
• Sejmik województwa uchwala plan zagospodarowania przestrzennego województwa, w którym określa się zasady organizacji struktury przestrzennej, w tym: 1) podstawowe elementy sieci osadniczej
  2) rozmieszczenie infrastruktury społecznej, technicznej i innej
  3) wymagania w zakresie ochrony środowiska przyrodniczego i ochrony dóbr kultury - z uwzględnieniem obszarów podlegających szczególnej ochronie (art. 54b, ust. 2)
• W planie zagospodarowania przestrzennego województwa uwzględnia się zadania rządowe, służące realizacji ponadlokalnych celów publicznych, wpisane do rejestru, (...) oraz ustala się obszary, na których przewiduje się realizacje tych celów (art. 54b, ust. 3)
• Sejmik województwa uchwala programy wojewódzkie służące realizacji ponadloklanych i regionalnych celów publicznych (art. 54d, ust. 1)
• W planie zagospodarowania przestrzennego województwa umieszcza się zadania samorządu województwa, służące realizacji ponadlokalnych celów publicznych, zawarte w programach, (...) oraz wskazuje się obszary, na których przewiduje się realizacje tych zadań,(...) (art. 54b, ust. 4)
• Plan zagospodarowania przestrzennego województwa podlega okresowej aktualizacji (art. 54b, ust. 7)
• Plan zagospodarowania przestrzennego województwa nie jest aktem prawa miejscowego i nie narusza uprawnień gmin (...) (art. 54c)
• Warunkiem realizacji zadań rządowych [i samorządu województwa - FP] jest ich wprowadzenie do miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego (art. 62, ust. 1).

Ustawa o zagospodarowaniu przestrzennym koncentruje się na podstawowych wymaganiach dotyczących kształtowania przestrzeni, planowaniu miejscowym oraz zagadnieniach proceduralnych (sposobach postępowania). W sposób ogólny formułuje treść i formę zapisów planu zagospodarowania przestrzennego województwa, nie dając upoważnienia do ich prawnego uregulowania w formie przepisów wykonawczych. Wiele oczekiwań i wymogów merytorycznych zostało określonych w niektórych innych przepisach prawa materialnego, zwłaszcza w ustawowych regulacjach odnoszących się do kształtowania i ochrony zasobów środowiska przyrodniczego i krajobrazu, ochrony dziedzictwa kulturowego, gospodarowania tymi zasobami oraz wymogów prowadzenia różnych sfer działalności społecznej i gospodarczej, prowadzenia procesów inwestycyjnych i kształtowania wyróżnionych systemów i elementów infrastruktury technicznej i społecznej.

Zakres szczegółowy treści i sposób zapisu planu zagospodarowania przestrzennego województwa pozostają w kompetencji zarządu województwa, który projekt planu przygotowuje oraz sejmiku województwa, który plan uchwala.

2. ZASIĘG, CHARAKTER I ROLA PLANU

2.1. ZASIĘG TERYTORIALNY PLANU

1. Plan obejmuje swoimi ustaleniami obszar województwa pomorskiego w granicach określonych ustawą z 24 lipca 1998 r. o wprowadzeniu zasadniczego trójstopniowego podziału terytorialnego państwa (Dz.U. nr 96, poz. 603, z późn. zm).
2. W analizach uwarunkowań opracowanie wykracza w niezbędnym zakresie, stosownie do rozpatrywanych zagadnień, poza obszar województwa na obszary sąsiednie i funkcjonalnie związane z województwem.
3. Plan uwzględnia powiązania elementów zagospodarowania przestrzennego województwa z przestrzenią europejską, szczególnie z regionem bałtyckim.

2.2. CHARAKTER OPRACOWANIA

1. Plan jest elementem regionalnego planowania strategicznego. Stanowi on podstawowe narzędzie równoważenia różnych sfer rozwoju województwa w przestrzeni a jednocześnie służy konkretyzacji przestrzennej celów sformułowanych w strategii rozwoju województwa pomorskiego i określa uwarunkowania przestrzenne do formułowanych programów rozwoju województwa.
2. Z punktu widzenia kryterium przestrzeni - plan jest elementem systemu planowania przestrzennego i spełnia w nim rolę ogniwa pośredniego, łączącego planowanie krajowe i ponadkrajowe z planowaniem miejscowym, pozwala formułować regionalne wnioski do studiów uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gmin oraz miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego, oceniać z punktu widzenia regionalnego ich projekty, a także formułować propozycje do koncepcji polityki przestrzennego zagospodarowania kraju.
3. Z punktu widzenia kryterium czasu - plan ma charakter długookresowy, uwzględnia przebieg procesów przestrzennych z perspektywy życia pokolenia, formułuje propozycje rozwiązań realizowanych w okresie do 20 lat.
4. Z punktu widzenia merytorycznego:
   • plan ma charakter planu struktury - diagnozuje podstawowe zróżnicowania przestrzennych uwarunkowań rozwoju, określa elementy składowe układu przestrzennego województwa i ich wzajemne relacje (wartości i funkcje środowiska przyrodniczego i kulturowego, osadnictwa i infrastruktury społecznej i technicznej, określające kształt i funkcjonowanie zagospodarowania przestrzennego województwa) oraz wskazuje pożądany ich kształt
   • plan ma charakter planu działania - formułuje cele, zasady kształtowania przestrzeni województwa oraz określa kierunki polityki przestrzennej i narzędzia ich realizacji; daje podstawę dla formułowania tej polityki w dokumentach programowych
   • plan nie jest planem użytkowania terenu.
5. Z punktu widzenia prawnego:
   
   • plan nie jest aktem prawa miejscowego - nie narusza uprawnień gmin w zakresie miejscowego planowania zagospodarowania przestrzennego, nie stanowi podstawy prawnej wydawania decyzji administracyjnych
   • plan jest aktem kierownictwa wewnętrznego - wiąże jednostki organizacyjne podporządkowane samorządowi województwa oraz inne organy, które go uzgodniły w zakresie dokonanych uzgodnień.

2.3. ROLA PLANU

Plan pełni następujące role:

1. Poznawczo-kreacyjną - plan kumuluje wiedzę i potencjał twórczy wielu podmiotów i realizatorów polityki przestrzennej na obszarze województwa, promuje jego rozwój z wykorzystaniem cech, specyfiki i wartości jego zasobów
2. Informacyjną - plan służy aktywizacji i mobilizacji sił społecznych wokół przedsięwzięć i zadań przestrzennych o strategicznym znaczeniu dla dobra wspólnego, przyspieszenia rozwoju i dokonania zmian jakościowych
3. Kierunkowo-wyznacznikową - plan wyznacza pole dla uzyskiwania równoważenia różnych sfer życia społecznego i gospodarczego w zgodzie z cechami i wartościami przestrzeni przyrodniczo-kulturowej i potrzebą zachowania ich trwałości
4. Koordynacyjno-decyzyjną - plan uwzględnia wzajemne relacje podmiotów w procesie decyzyjnym (role, kompetencje i współdziałanie), koordynuje rozwiązania podejmowane w planowaniu miejscowym i stanowi merytoryczną płaszczyznę odniesienia dla podejmowanych decyzji przestrzennych
5. Marketingowo-ofertową - plan umiejscawia wartości przestrzeni w grze rynkowej, zakreślając pole dla inicjatyw i przedsiębiorczości kapitału prywatnego i publicznego
6. Edukacyjną - plan służy wzbogacaniu wiedzy o przestrzeni poszczególnym jednostkom i wspólnotom oraz określaniu ich roli w kreowaniu własnych warunków życia.

2.4. ZWIĄZKI PLANU Z INNYMI DOKUMENTAMI PLANISTYCZNYMI STRATEGICZNYMI I PROGRAMOWYMI

Zgodnie z odpowiednimi zapisami ustawowymi:

1. Zarząd gminy sporządza studium (uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego), uwzględniając ustalenia strategii rozwoju województwa zawarte w planie zagospodarowania przestrzennego województwa (art. 6., ust. 2 ustawy o zagospodarowaniu przestrzennym)
2. Narodowa strategia rozwoju regionalnego uwzględnia w szczególności (...) plany zagospodarowania przestrzennego województw (art. 11 ustawy o zasadach wspierania rozwoju regionalnego)
3. Przebieg dróg wojewódzkich ustala sejmik województwa w planie regionalnym (...) (art. 6, ust. 3 ustawy o drogach publicznych).

2.4.1. Niezbędne cechy planowania na poziomie województwa Planowanie rozwoju, w tym przestrzenne, w województwie winno spełniać następujące warunki:

• ciągłość - przestrzeń podlega ciągłym zmianom, musi być stale obserwowana, a wyniki obserwacji wmontowywane sukcesywnie w programy działań
• kompleksowość - objęcie wszystkich faz cyklu planowania; współzależność decyzji przestrzennych i życia społecznego, gospodarczego oraz środowiska przyrodniczego
• długookresowość - działania wymagają długiego czasu przygotowywania, zmiany w przestrzeni przebiegają długo, skutki nie są natychmiastowe.

2.4.2. Główne fazy cyklu planowania zagospodarowania przestrzennego województwa



2.4.3. Relacja planu zagospodarowania przestrzennego województwa do innych opracowań planistycznych, strategicznych i programowych




3. PRZEBIEG PRAC NAD PRZYGOTOWANIEM PROJEKTU PLANU

3.1. ZAŁOŻENIA PROCEDURY

Opracowanie projektu planu zagospodarowania przestrzennego województwa przebiegało zgodnie z założeniami przyjętymi przez Zarząd Województwa 11.05.1999 r. Określono w nich także procedurę przebiegu prac.


3.2. REALIZACJA PROCEDURY

Przygotowanie projektu planu przebiegało w pięciu etapach:
I - Przygotowawczy
II - Prace studialne, badania diagnostyczne i prognostyczne
III - Synteza studiów, diagnoz i prognoz - Koncepcja planu
IV - Projekt planu
V - Konsultacje, uzgadnianie i opiniowanie, weryfikacja projektu

W poszczególnych etapach wykonano:
Etap I - przygotowawczy

1. Wszczęcie prac nad przygotowaniem planu
2. Uchwała nr 108/XI/99 Sejmiku Województwa Pomorskiego z 19 lipca 1999 roku w sprawie przystąpienia do opracowania planu zagospodarowania przestrzennego województwa pomorskiego
3. Ogłoszenie prasowe - 21.03.2000 r.
4. Zawiadomienie o przystąpieniu do prac - sukcesywnie od kwietnia do listopada 2000 roku: 437 zawiadomień; napłynęło 80 wniosków
5. Tworzenie bazy informacyjnej o stanie, procesach przekształceń przestrzeni i opracowaniach planistycznych - zgromadzone i opracowane zasoby danych przestrzennych:
   1) rastrowe mapy topograficzne województwa 1:50.000 w układzie 1992/19
   2) warstwy wektorowe mapy numerycznej województwa (ok. 300 warstw w 20 modułach tematycznych) oraz bazy danych (40 modułów) utworzone przy współdziałaniu z geodetą województwa, Pomorskim Urzędem Wojewódzkim, RDLP i in. instytucjami
   
6. studia dotychczasowych województw - teksty i rysunki analogowe
7. studia gmin i strategie gminne/powiatowe - częściowo
8. opracowania (niektóre) sąsiednich województw, w tym strategie rozwoju
9. opracowania krajowe: strategie (Długookresowa strategia trwałego i zrównoważonego rozwoju Polska 2025, Narodowa Strategia Rozwoju Regionalnego, II Polityka ekologiczna Państwa, Polityka transportowa Państwa na lata 2001 - 2015) i koncepcje, w tym przestrzenne (Koncepcja polityki przestrzennego zagospodarowania kraju)
10. opracowania międzynarodowe (Europejska Perspektywa Rozwoju Przestrzennego, Wizje i strategie wokół Bałtyku).

Etap II - Prace studialne, badania diagnostyczne i prognostyczne

1. Synteza dotychczasowych studiów zagospodarowania przestrzennego 4 b. województw - ujednolicony sposób zapisów: struktura; polityka przestrzenna - BPP w Słupsku
2. Monitoring Pomorski: Społeczeństwo - Gospodarka - Przestrzeń: wyróżnione zagadnienia społeczne, gospodarcze, środowiskowe w tym ujęcia przestrzenne: 3 opublikowane zeszyty, stały monitoring opracowywania studiów gmin - DRRiP
3. Monitoring ponadlokalnych ustaleń studiów gmin i planów zagospodarowania przestrzennego - prowadzony na bieżąco wraz z napływem dokumentów z gmin - BPP w Słupsku;
4. Studia wyróżnionych obszarów problemowych:
   1) plany strategiczno-operacyjne:
   " ziem bytowskiej, chojnickiej, człuchowskiej - BPP w Słupsku
   " obszaru rozwoju wzdłuż drogi E 28/ 6 - BPP w Słupsku
   " równoważenia struktury aglomeracji Trójmiasta - Politechnika Gdańska
   " Pomorski Region Funkcjonalny - studium przestrzenne - Politechnika Gdańska
   
5. projekty międzynarodowe: BALTSURD, MATROS, TINA, USUN CASE, WATERFRONT URBAN DEVELOPMENT
6. Publikacje wyników prac - seria Pomorskie Studia Regionalne:
   1) Tom 1. Diagnoza stanu województwa pomorskiego
   2) Tom 2. Uwarunkowania rozwoju województwa (w tym przestrzenne)
   3) Tom 3. Strategia rozwoju województwa oraz Pomorski Region Funkcjonalny
   4) Tom 4. Województwa nadmorskie w inicjatywie wspólnotowej Interreg
   
7. Wykonane zamówione opracowania :
   1) Diagnoza i koncepcja rozmieszczenia przestrzennego infrastruktury produkcji i przesyłu energii
   2) Synteza opracowań dotyczących gospodarki wodnej, w tym ochrony przeciwpowodziowej
   3) Synteza opracowań dotyczących gospodarowania odpadami
   4) Koncepcja przebiegu i zagospodarowania międzynarodowych i regionalnych tras turystyki rowerowej
   5) Koncepcja przebiegu i zagospodarowania międzynarodowych i regionalnych tras turystyki wodnej (żeglugi, turystyki żeglarskiej i kajakowej)
   6) Diagnoza i koncepcja integracji systemów transportu publicznego i usprawnienia systemów powiązań jednostek osadniczych województwa
   7) Ekspertyzy naukowe: geologiczna, geomorfologiczna, faunistyczna, florystyczna
   8) Zróżnicowanie przestrzenne procesów demograficznych w województwie pomorskim i prognoza ich zmian
   9) Analiza przemieszczeń ludności w województwie pomorskim w aspekcie rozwoju transportu pasażerskiego
   10) Identyfikacja struktury przyrodniczej i dziedzictwa kulturowego oraz koncepcja przestrzenna ich ochrony i kształtowania w województwie pomorskim
   11) Diagnoza i koncepcja kształtowania systemu osadniczego województwa
   
8. Wykonane "Uwarunkowania przestrzenne rozwoju obszarów wiejskich województwa pomorskiego" - BPP w Słupsku.

Etap III - Synteza studiów, diagnoz i prognoz - koncepcja planu

1. Założenia dotyczące układu i treści dokumentów planu
2. Prace merytoryczne nad dokumentami syntetyzującymi - publikacje wyników prac - seria Pomorskie Studia Regionalne:
   1) Tom 5. - Opracowanie ekofizjograficzne do planu zagospodarowania przestrzennego województwa
   2) Tom 6. - Raport o stanie zagospodarowania przestrzennego województwa

Etap IV - Projekt planu

1. Redakcja syntezy studiów jako elementów projektu planu oraz opracowanie techniczne załączników graficznych i rysunków
2. Równoległe przygotowanie prognozy oddziaływania realizacji planu na środowisko

Etap V - Konsultacje, uzgadnianie i opiniowanie oraz weryfikacja projektu

1. Uzgodnienie planu z upoważnionymi ustawowo organami administracji rządowej (Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast, Wojewódzki Konserwator Zabytków)
2. Opiniowanie planu przez administrację rządową w województwie, samorządy gmin i powiatów w województwie
3. Konsultacje planu z jednostkami organizacyjnymi samorządu województwa, województwami sąsiednimi, ważnymi dla zagospodarowania przestrzennego instytucjami, podmiotami gospodarczymi i społecznymi
4. Udostępnienie planu wraz z prognozą do publicznego wglądu i debaty publiczne
5. Opiniowanie planu przez Komisję Urbanistyczno-Architektoniczną Województwa Pomorskiego
6. Uzgadnianie planu z komisjami sejmiku województwa.

 Wprowadzenie - do pobrania (plik pdf)